Lịch sử trò chơi Chiến hạm

Từ giấy đến đại dương kỹ thuật số · Hơn một thế kỷ chiến lược hải quân

Chiến hạm (Battleship) là một trong những trò chơi chiến lược lâu đời nhất từng được tạo ra. Bắt đầu như một trò tiêu khiển đơn giản bằng bút chì và giấy, nó đã trở thành một hiện tượng toàn cầu được chơi trên bìa cứng, bảng nhựa có chốt, máy chơi game, và giờ đây trên trình duyệt và ứng dụng di động. Lịch sử của nó kéo dài hơn một thế kỷ và vượt qua các châu lục, văn hóa và công nghệ.

Tên trò chơi

Tại Việt Nam, trò chơi được gọi là Chiến hạm, có nghĩa là «Tàu chiến» hay «Chiến tàu». Cái tên này phản ánh chủ đề quân sự của trò chơi: hai hạm đội ẩn mình đối đầu nhau trong vùng biển bí ẩn, và người đầu tiên đánh chìm tất cả tàu của đối thủ sẽ chiến thắng. Ở các ngôn ngữ khác, trò chơi có tên khác nhau: tiếng Anh là Battleship («Thiết giáp hạm»), tiếng Nga là Морской бой («Trận hải chiến»), tiếng Đức là Schiffe versenken («Đánh chìm tàu»).

Nguồn gốc: Sĩ quan Nga và một nhà thơ

Nguồn gốc xa nhất của Chiến hạm có thể được truy nguyên về cuối thế kỷ XIX. Các nhà sử học đã tìm thấy sự tương đồng với trò chơi Basilinda của E. I. Horsman năm 1890, sử dụng cơ chế đoán tương tự. Tuy nhiên, hình thức hiện đại của trò chơi gắn bó chặt chẽ nhất với văn hóa quân sự Nga trước Chiến tranh Thế giới I: các sĩ quan Nga được cho là đã chơi một trò chơi hải quân theo lưới trên giấy kẻ ô để giết thời gian.

Năm 1907, trò chơi được đề cập trong nhật ký cá nhân của nhà thơ biểu tượng người Nga Ryurik Ivnev — một trong những bằng chứng văn bản sớm nhất được biết đến về một trò chơi tương tự như Chiến hạm hiện đại.

Phiên bản thương mại đầu tiên: Salvo (1931)

Phiên bản được xuất bản thương mại đầu tiên là Salvo, xuất bản năm 1931 tại Hoa Kỳ bởi công ty Starex. Trong những năm 1930 và 1940, các nhà xuất bản khác cũng phát hành phiên bản của riêng họ:

• Combat: The Battleship Game — bởi công ty Strathmore
• Broadsides: A Game of Naval Strategy — bởi Milton Bradley
• Warfare Naval Combat — bởi Maurice L. Freedman
• Wings — biến thể máy bay từ Strategy Games Co.

Ấn bản kinh điển Milton Bradley (1967)

Khoảng năm 1964, một nhân viên Hasbro tên Ronald A. Brehio đã tạo ra phiên bản gỗ với bảng chốt và trình bày nó với ban quản lý công ty — họ từ chối ý tưởng và tịch thu nguyên mẫu. Hasbro có thể đã bán bản quyền cho Milton Bradley, vì năm 1967 Milton Bradley đã xuất bản phiên bản sẽ định nghĩa Chiến hạm cho nhiều thế hệ: bảng nhựa có chốt, tàu nhựa thu nhỏ và hộp gấp ẩn hạm đội của mỗi người chơi.

Chiến hạm điện tử (1977)

Năm 1977, Milton Bradley ra mắt Electronic Battleship — một trong những đồ chơi đầu tiên dựa trên vi xử lý, có thể tạo ra âm thanh cho các lần bắn trúng, bắn hỏng và đánh chìm. Thiết kế bởi Dennis Wyman và Bing McCoy. Năm 1989 có Electronic Talking Battleship với thông báo bằng giọng nói.

Phiên bản máy tính đầu tiên (1979)

Chiến hạm nằm trong số những trò chơi bảng đầu tiên được chuyển thể cho máy tính. Năm 1979, một phiên bản được phát hành cho Z80 Compucolor — một trong những máy tính gia đình sớm nhất.

Điện ảnh và văn hóa đại chúng (2012)

Năm 2012, bộ phim bom tấn Hollywood Battleship được phát hành, lấy cảm hứng từ trò chơi bảng Milton Bradley. Trong phim, trận hải chiến biến thành câu chuyện về cuộc xâm lăng của người ngoài hành tinh. Phiên bản đặc biệt của trò chơi bảng với các mảnh tàu vũ trụ ngoài hành tinh được phát hành kèm theo phim.

Đại sảnh Danh vọng Đồ chơi (2025)

Năm 2025, Battleship được đưa vào Đại sảnh Danh vọng Đồ chơi Quốc gia tại Strong National Museum of Play ở Rochester, New York — sự công nhận chính thức về tầm quan trọng văn hóa lâu dài của nó.

Kỷ nguyên kỹ thuật số

Ngày nay, hàng triệu người chơi Chiến hạm ở dạng kỹ thuật số — dưới dạng ứng dụng di động, trình duyệt hoặc trò chơi nhiều người chơi trực tuyến. Cơ chế cốt lõi của trò chơi — ẩn hạm đội của mình và theo dõi hạm đội đối thủ — vẫn hấp dẫn như một trăm năm trước.

Biến thể theo vùng

Hải chiến được chơi theo những cách hơi khác nhau trên khắp thế giới — mỗi quốc gia đã phát triển truyền thống riêng qua nhiều năm.

• Đức ("Schiffe versenken"): Hạm đội truyền thống nặng hơn: 1 thiết giáp hạm (5 ô), 2 tàu tuần dương (4 ô mỗi chiếc), 3 tàu khu trục (3 ô mỗi chiếc) và 4 tàu ngầm (2 ô mỗi chiếc). Không có tàu một ô, trò chơi dài hơn và chiến thuật hơn.
• Bỉ: Hạm đội 10 tàu (1×4, 2×3, 3×2, 4×1), phổ biến ở Nga và Đông Âu, được coi là cách sắp xếp chuẩn ở Bỉ, trong khi Tây Âu dùng cấu hình 5 tàu của Milton Bradley.
• Nhật Bản ("海戦ゲーム"): Phiên bản giấy-bút của Nhật Bản sử dụng lưới 5×5. Đặc điểm độc đáo: tàu có thể di chuyển thay vì tấn công — một yếu tố năng động vắng mặt trong hầu hết các phiên bản khác.
• Thổ Nhĩ Kỳ ("Amiral battı"): Trong chế độ chơi thứ hai, một tàu ngầm được thêm vào khu vực ẩn bên ngoài lưới chính, có thể bị trúng bởi ngư lôi đặc biệt.

Bạn có biết không?

Đằng sau trò chơi kinh điển này là những con số toán học đáng kinh ngạc và chiến thuật hấp dẫn.

• 26,5 nghìn tỷ cấu hình: Với hạm đội tiêu chuẩn trên lưới 10×10, có chính xác 26.509.655.816.984 cách sắp xếp tàu có thể. Mỗi ván chơi là duy nhất về mặt toán học!
• Chiến thuật Perelman: Nhà toán học Liên Xô Yakov Perelman mô tả cách đặt tàu thắng lợi: dồn tất cả các tàu nhiều ô vào một góc, phân bổ đều các tàu ngầm một ô ra phần còn lại. Đối thủ buộc phải tìm kiếm diện tích tối đa.
• Mẫu bàn cờ: Vì con tàu nhỏ nhất chiếm 2 ô, bắn theo mẫu bàn cờ đảm bảo trúng tất cả các tàu với số lần bắn tối thiểu — diện tích tìm kiếm giảm từ 100 xuống 50 ô.
• Sự thú vị về tên gọi: Ở các nước nói tiếng Nga, các hàng của lưới thường được đánh nhãn bằng chữ cái của từ РЕСПУБЛИКА — một từ 10 chữ cái không trùng lặp, hoàn hảo cho lưới 10×10.